اگر تا حدود هفتسالگی به کودک فرصت ندهیم که وظیفهای بر عهده بگیرد، ممکن است در سالهای بعد با مشکلاتی مثل بیانگیزگی، نداشتن پشتکار و ضعف در کنترل احساسات روبهرو شود.
خیلی از والدین گمان میکنند کمک کردن بچهها در کار خانه فقط به منظور سبکتر شدن کار خانواده است، در حالیکه هدف اصلی چیز دیگری است: تربیت مغزی مسئول و مقاوم.
انجام کارهای سادهی روزمره، مغز کودک را طوری برنامهریزی میکند که مفهوم مسئولیت، تلاش و پایاندادن به کار نیمهتمام را بیاموزد. اگر این مرحله از رشد حذف شود، پیامدش در آینده ظاهر میشود.
پژوهشهای طولانیمدت نشان دادهاند کودکانی که از همان سالهای ابتدایی کارهایی برعهده دارند، در بزرگسالی ویژگیهایی مثل خودکنترلی بالاتر، تابآوری بیشتر در برابر فشار، اخلاق کاری قویتر و روابط احساسی باثباتتر دارند.
وقتی کودک نقشی در کارهای خانه دارد، ذهنش پیامهایی مثل «من تأثیرگذارم»، «من تواناییاش را دارم» و «من ارزشمندم» را درونی میکند. از دل این تجربهها اعتمادبهنفسی شکل میگیرد که با شکست هم فرو نمیریزد، بر خلاف اعتمادبهنفسی که فقط بر پایهی تعریف و تمجید است.
بسیاری از والدین از سپردن کار به فرزندشان خودداری میکنند چون فکر میکنند: “اگر خودم انجام بدهم زودتر تمام میشود”، یا “او هنوز خیلی کوچک است.” اما حذف مسئولیت فشار کودک را کم نمیکند، بلکه رشد توانمندیاش را به عقب میاندازد.
وقتی هیچوقت از کودکی خواسته نمیشود کمک کند، در آینده احتمال دارد به بزرگسالی تبدیل شود که از سختیها فرار میکند، وابسته به تایید دیگران است یا در انجام کارها تا انتها ضعف دارد — نه به خاطر تنبلی، بلکه چون سیستم عصبیاش هیچگاه برای تحمل رنج تمرین ندیده است.
مسئولیت باید از همان سالهای پیشدبستانی آغاز شود؛ نه با کارهای سنگین، بلکه با فعالیتهای کوچک و مداوم.
برای نمونه:
سن ۳ تا ۵ سال: جمعکردن اسباببازیها، کمک به چیدن میز.
سن ۶ تا ۹ سال: غذا دادن به حیوان خانگی، تاکردن لباسها، تمیز کردن گوشهی اتاق خود.
از ۱۰ سال به بالا: همکاری در کارهای مشترک خانه بدون یادآوری.
در این مسیر لازم نیست کودک را مدام تعریف کنیم یا برایش توضیح طولانی بدهیم. کافیست مسئولیت برایش یک بخش طبیعی از زندگی شود، نه امتیاز یا تنبیه.
اعتمادبهنفس واقعی نه با گفتن اینکه «تو خاصی»، بلکه با تجربهی موفقیت در عمل ساخته میشود — وقتی کودک میبیند خودش از پس کار برمیآید.
در نهایت، هدف از سپردن کارهای خانه به کودک تمیزی خانه نیست، بلکه ساختن انسانی توانمند و آمادهی زندگی است.
